Jolanda Pikkaart tekstschrijver freelance journaliste en schrijfster
 
Artikelen > Natuur > Camouflage - Dieren en mensen - Hoe maak jij je onzichtbaar?

Camouflage - Dieren en mensen - Hoe maak jij je onzichtbaar?


Leeftijd
• 7-9 jaar
Doel

  • In deze les leren kinderen over camouflage bij dieren en mensen.

 

Verstopt in het hoge gras, doodstil zittend op een paal of je juist ‘verkleden’ als een wesp. Camoufleren is spannend, maar waarom gebruiken dieren schutkleuren en welke dieren zijn dat?

 

Camouflage, waarom? Wat zegt de kleur?
Nodig:

  • Foto's’ van camouflage bij dieren (vrouwtjes en mannetjes eenden en merels, tijgers) uit natuurboeken of te vinden via afbeeldingen bij www.google.nl
  • Of levende dieren, zoals rupsen (te bestellen via de Vlinderstichting), wandelende takken, schilpadjes of een konijn van kinderen uit de klas.

Bespreek het onderwerp van deze les in een kringgesprek. Dieren hebben niet zomaar een kleur, die kleu rpast helemaal bij hoe ze leven. Hoe ziet hun omgeving eruit en willen de dieren gezien worden of juist niet?
Welke dieren gebruiken camouflage? Laat de kinderen dieren opnoemen. Waarom willen dieren zich verstoppen en anderen juist opvallen?

Sommige dieren kunnen zich dankzij een camouflerende kleur verschuilen voor belagers, anderen gebruiken de schutkleur om beter te jagen op prooien. Ook moeten dieren hun gedrag aanpassen aan hun camouflage. Nachtvlinders zitten overdag doodstil op planten om niet op te vallen. Andere dieren lijken op takken of op stenen.
Vrouwtjeseenden zijn bruin, want als ze op hun nest zitten, is het veiliger als niemand ze ziet. Bloemen hebben vaak felle kleuren om zo insecten te lokken.

Laat de foto’s van de dieren zien of zet het terrarium met levende dieren op een tafel en bespreek met de klas: Welk dier is het? Is het gecamoufleerd of juist niet? Waarom heeft het deze vorm en kleur?

  • Rupsen (lijken op takjes en hebben kleuren van tak of blad)
  • Broedende vrouwtjes van vogels op het nest, zoals eenden en fazanten
  • Nachtvlinder (zonder kleur, donker, schemer)
  • Vlinder (dag, kleur, bloemen) peper-en-zoutvlinder
  • Wandelende tak (heeft de kleur en vorm van een tak)
  • Tijger (strepen, gras, struikgewas)
  • Schilpadjes (kleur, water, omgeving)
  • Konijnen (kleur, omgeving)

Vraag de kinderen waarvoor dieren en bloemen en planten hun uiterlijk gebruiken? Lokken, waarschuwen en verstoppen

  • Lokken: haan, fazant, pauw, klaproos en viool.
  • Waarschuwen: lieveheersbeestje, wesp, zweefvliegdagpauwoog, sommige rupsen, vuursalamander
  • Verstoppen: vrouwtjeseend, merel, kikker, platvissen, pissebed, konijn

De haan, de fazantenhaan en de mannelijke pauw proberen indruk op hun vrouwtjes te maken met hun mooie uiterlijk (lokken). De klaproos en viool lokken insecten met hun prachtige kleuren. De wesp zegt: ‘Pas op ik prik’ en de zweefvlieg is vermomd als wesp, maar prikt niet. Het lieveheersbeestje en de vuursalamander lijken giftig. Maar zijn ze dat ook? (De eerste smaakt vies, de tweede is giftig).

 

Camouflagespel
Nodig:

  • Tien opvallende voorwerpen (geen natuurkleuren: blikje drinken, voetbal, schooltas, gekleurd karton, plastic tas )
  • Tien onopvallende voorwerpen (schutkleur: kurk, stuk karton, plankje, potlood, kunststof bloem)

Mensen camoufleren zich soms ook. Denk maar aan het leger. Ze gebruiken in het bos groene camouflage- kleuren, in de woestijn bruin en in de sneeuw wit. De mens gebruikt camouflage om te vechten en soms om te verstoppen. Ook ninja's gebruiken camouflage. Ze hebben altijd zwarte kleren aan, zodat ze in het donker niet opvallen. Omdat niemand ze ooit zag, dachten mensen dat ze zichzelf onzichtbaar konden maken.

Welke kleren zou jij aantrekken in het bos? En wat trek je aan in de sneeuw of op het strand? Na het beantwoorden van de vragen gaan de kinderen naar buiten. De leerkracht heeft tien opvallende en tien onopvallende voorwerpen in een stukje natuur (groen schoolplein, park, bos) verstopt. De kinderen gaan twee aan twee zoeken en noteren iets over het voorwerp op het doeblad. Aan het eind ruimen ze de voorwerpen, die ze gemist hebben op. En bespreken in de klas hun ervaringen.

 

Zelf onzichtbaar dier tekenen of knutselen
Nodig:

  • Papier verf of potloden
  • Natuurlijke materialen, karton
  • Scharen
  • Lijm
  • Knutselmaterialen: stukjes stof, ijzerdraad kurk, gekleurd papier, karton

De kinderen verstoppen een dier in het landschap. Ze mogen kiezen uit een tekening of ze knutselen een landschap op karton en verstoppen daar het dier in. Het dier hoeft niet te bestaan, als het maar goed verstopt is in zijn omgeving. Als iedereen klaar is, zoeken de andere kinderen het gecamoufleerde dier. Daarna vertelt de maker wat voor dier het is (verzonnen naam mag ook) en waar en waarom het zich verstopt heeft.


Doeblad

Zoek in de natuur! Ga nu op zoek naar opvallende en onopvallende voorwerpen. Hoeveel vind jij er? Schrijf op wat het is of het een schutkleur heeft en waar jij het zou verstoppen om het ‘onzichtbaar’ te maken.

Voorwerp                    camouflage?                 Waar verstoppen?

  1.    
  2.   
  3.   
  4.  

 

Illustraties: tekeningen van dieren met camouflagekleuren en van opvallende dieren. Zoals een broedende vrouwtjeseend en een mannetjeseend, een peper-en-zoutvlinder, een wesp naast een zweefvlieg en een tijger op jacht naar een prooi in het hoge struikgewas.

Jolanda Pikkaart
www.natuurkind.nl


©Jolanda Pikkaart, verschenen in Natuur aan de basis